Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:27:08.854633+00:00

Саҥа Кэс Тыл: 2 Коринф христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл: 2 Коринф христианнарыгар

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. 2 Коринф христианнарыгар

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

2 Коринф христианнарыгар

2 Коринф христианнарыгар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

1

СИБЭТИЭЙ ПАВЕЛ АПОСТОЛ КОРИНФ ХРИСТИАННАРЫГАР ИККИС ИЛДЬИТ СУРУГА

1^1Таҥара Коринф куораттааҕы сиэркэбигэр итиэннэ Ахайя устун олорор сибэтиэйдэргэ[*] бука барыгытыгар – Таҥара көҥүлүн хоту Иисус Христос Апостола буолбут Павелтан уонна бырааккытыттан Тимофейтан+.

2Эһиэхэ Аҕа Таҥарабытыттан уонна Айыы Тойон Иисус Христостан бары илгэлээх үтүөнү кытта эйэ-ил тосхойо туруохтун!

Таҥараҕа махтаныы

3Айыы Тойоммут Иисус Христос Аҕа Таҥаратыгар – амарах санаалаах Аҕаҕа, уоскулаҥы биэрэр Таҥараҕа – алгыс буолуохтун!+
4Таҥара биһигини уоскутарын курдук, биһиги бэйэбит эмиэ араас эрэйгэ-муҥҥа түбэспит дьону уоскутарбыт туһугар, көрсөр бары кыһалҕабытыгар Кини биһигини уоскутар, санаабытын бөҕөргөтөр. 5Төһөнөн биһиги Христос көрсүбүт эрэйин-кыһалҕатын көрсөбүт да, соччонон Кини биһигини бөҕөргөтөр көмөтө үксээн иһэр+. 6Биһиги эрэйдэнэр да буоллахпытына, эһиги бөҕөргүүргүт, быыһанаргыт туһугар, эрэйдэнэбит; эһиги эмиэ биһиги тулуйар эрэйбитин тулуйан быыһанаҕыт[*]+. 7Биһиги эһиэхэ эрэмньибит күүстээх. Таҥара биһиэхэ эһиги бөҕөргүүргүт, быыһанаргыт туһугар көмөлөһөр, тоҕо диэтэххэ биһиги эһигинниин биир эрэйи-кыһалҕаны үллэстэр эрэ буолбатахпыт, ону ааһан өссө бары биир уопсай тирэхтээхпит.

8Дьэ ол иһин, бырааттарбыт, биһиги Асияҕа ыарахан быһыыга-майгыга түбэһэ сылдьыбыппытын эһиги билбэккэ хаалыаххытын баҕарбаппыт. Тыыннаах хаалар эрэлбитин сүтэриэхпитигэр диэри, кыахпыт таһынан – инчэҕэй эттээх кыайан тулуйбат – ыарахаттарын көрсүбүппүт+. 9Өлөр бириигэбэрбит таҕыста дии санаан, бэйэбитигэр эрэммэккэ, өлбүттэри тилиннэрэр күүстээх Таҥараҕа эрэнэрбит+. 10-11Кини биһигини субу тирээн турар өлөр өлүүттэн быыһаан ылбыта (өрүү быыһыыр даҕаны), итиэннэ эһиги үҥэргит күүһүнэн инникитин даҕаны өрүһүйэ туруо диэн эрэнэбит. Оччоҕо бэрт элбэх дьон үҥэрин истэн биһиэхэ үтүө көмөнү ыыппытын иһин, үгүстэр Таҥараҕа махтанар буолуохтара++.

Павел Коринфка сылдьар былаана уларыйар

12Биһиги бу дойдуга, чуолаан эһиги ортоҕутугар Таҥараҕа сөбүлэтэр курдук аһаҕастык, истиҥник – сирдээҕи муудараска буолбакка, Таҥара илгэлээх үтүө санаатыгар салайтаран олорбуппутун суобаспыт туоһулуурунан киэн туттабыт+. 13-14Биһиги туох да атын хос санаата суох эһиэхэ бу ааҕаргытын, өйдүүргүтүн эрэ суруйабыт, онон суруйбуппутун барытын толору өйдүөххүт диэн эрэнэбин; Айыы Тойоммут Иисус Христос Күнэ үүннэҕинэ, биһиги бары – эһиги да, биһиги да – хардарыта бэйэ-бэйэбитинэн киэн туттуохтаахпытын төһө эмэ өйдөөбүт дьон буоллаххыт+.

15Маннык бигэ эрэллээх буоламмын, эһигини иккистээн алгыска тигистиннэр диэн, бастаан эһиэхэ тиийэ сылдьар санаалааҕым,+
16онтон Македониялыахтаах, Македонияттан хат эмиэ эргиллэн кэлиэхтээх этим; оччоҕо эһиги миигин тэрийэн Иудеяҕа ыытыахтаах этигит+. 17Бу маннык быһаарынан мин уолҕамчытык быһыыламмытым буолуо дуо? Биитэр, бу аньыылаах дойду куолутунан «сөп, сөп» диэн сөбүлэһэ туран тылбын уларытан «суох, суох» диэн аккаастана оҕустум дуу? 18Таҥара туоһу буолуо: биһиги эһиэхэ эрэннэрэр тылбыт арыт «сөп», арыт «суох» диэн уларыйа турбат+. 19Биһиги – мин уонна Силуаннаах Тимофей – эһиэхэ биллэрбит Иисус Христоспут, Таҥара Уола, «сөп» дии туран, «суох» диэбэт этэ; Кини куруутун биир «сөп» диэн тыллааҕа+. 20Таҥара тугу эрэннэрбитин барытын толорор «сөп» диэн харда – Христос Бэйэтэ буолар! Ол иһин, Таҥараны албан аатырдар туһугар, биһиги Кинини кытта биир буоламмыт, «Дьиҥ чахчы оннук, аминь!» диэн саҥа аллайабыт+. 21Эһигини да, биһигини да Христоһунан бөҕөргөтөөччү, ытык соругу толорорго анааччы – Таҥара; 22Кини биһигини Бэйэтин бэчээтинэн бэлиэтээн баран, кэнэҕэс кэлэри мэктиэлээн биһиги сүрэхпитигэр Сибэтиэй Тыынын олохсуппута+.

23Таҥара мин дууһабар туоһу буолуоҕа: эһигини харыстыыр эрэ буоламмын, Коринфка баччааҥҥа диэри тиийэ иликпин+. 24Оннук итэҕэйиҥ, маннык итэҕэйиҥ диэн биһиги эһигини күһэйэ-модьуйа сатаабаппыт ээ, хата хайдах эмэ гынан үөрдээйэбит диэн эһиги тускутугар кыһаллабыт-мүһэллэбит; оттон эһиги итэҕэллээх эрэ буолаҥҥыт халбаҥнаабакка чиҥник тураҕыт.

2

2^1Инньэ гынан хат харааһыннарбат туһугар, эһиэхэ барбаттыы быһаарынным. 2Өскөтүн, мин эһигини хомотор буоллахпына, хомоппут киһибиттэн ураты ким миигин үөрдүөй+? 3Дьэ ол иһин эһиэхэ тиийдэхпинэ, миигин үөрдүөхтээх дьоммуттан хомойумаарыбын, сурукпун суруйбутум. Мин үөрүүм эһиги барыгыт үөрүүтэ буолар диэн мин бигэтик эрэнэ саныыбын. 4Сурукпун, улуукан хараастыыга ылларан, сүрэхпэр ыттаран, хараҕым уутунан сууна олорон, суруйбутум. Эһигини хомотор санаам ончу суоҕа, арай эһиэхэ иэйэр муҥура суох тапталбын билиэххитин эрэ баҕарарым+.

Буруйдааҕы бырастыы гыныҥ

5Ким эмэ миигин хомоппут буоллаҕына, ол миигин буолбатах, хайа эрэ өттүнэн (наһаа күүркэтиэхпин баҕарбаппын) эһигини барыгытын хомоппут. 6Киниэхэ элбэх дьонтон тиксибит накаастабыл да сөп буолуо,+
7онон эһиги кинини, олус санаатын түһэрэн иэдэйбэтин туһугар, бырастыы гыммыккыт, уоскуппуккут ордук буолуо. 8Ол иһин киниэхэ бырааттыы тапталгытын көрдөрүҥ диэн эһигиттэн көрдөһөбүн. 9Мин эһигини тургутан көрөөрү, туохха да буолбутун иһин, төһө истигэҥҥитин билээри суруйбутум. 10Эһиги кими бырастыы гынаҕыт да, мин эмиэ кинини бырастыы гынабын; оттон кими эмэ бырастыы гыммыт буоллахпына (өскө киһи бырастыы гыныаҕа баар эбит буоллаҕына), мин кинини Христос иннигэр эһиги тускутугар бырастыы гыммытым. 11Бэйэ-бэйэбитин бырастыы гынсар эрэ буоллахпытына, сатана албыныгар киирэн биэриэхпит суоҕа. Кини уодаһыннаах сыалын-соругун биһиги билбэт-көрбөт буолбатахпыт+.

Саҥа Кэс Тыл үлэһиттэрэ

12Христос туһунан Евангелиены иһитиннэрэ Троадаҕа кэлэн баран, төһө даҕаны Айыы Тойон миэхэ ааны тэлэччи аһан биэрдэр,+
13бырааппын Тити онно булбатахпыттан улаханнык дьиксинэн сылдьыбытым; ол иһин кинилэрдиин бырастыылаһан баран манна, Македонияҕа кэлбитим+.

14Таҥараҕа махтал буоллун: Кини биһигини Христос өрөгөйдөөх хаамыытыгар, билиэн ылыллыбыт дьоннуу, өрүүтүн Кини кэнниттэн батыһыннаран, Христоһу билии минньигэс сытын биһигинэн сир-сир аайы тарҕаттара турар+. 15Быыһанар суолунан баран иһээччилэр да, өлөр өлүү суолунан иһээччилэр да ортолоругар биһиги Таҥараҕа Христос үтүөкэн сыта буолабыт+. 16Өлөр суолунан барааччыларга бу – өлүү дьулаан сыта, оттон быыһанааччыларга – олох кэрэнэн сайыыта буолар. Ким баарый маннык соругу толорор кыахтаах? 17Биһиги, үгүстэр[*] курдук, Таҥара тылын уларытан-тэлэритэн баран, уҥа-хаҥас эргиммэппит; суох, биһиги, Таҥара ыыппыт дьонун сиэринэн, Христостуун биир буолан, ис сүрэхпититтэн Таҥара иннигэр үөрэтэбит.

3

3^1Ама биһиги эһигинниин хат билсиһэ сатыахпыт дуо? Ама сорох-сорохтор курдук, хардарыта – биһигини эһиэхэ, эһигини биһиэхэ – мэктиэлиир суруктарга наадыйыахпыт дуо+? 2Эһиги бэйэҕитинэн биһиги[*] сүрэхпитигэр суруллубут мэктиэ сурук, киһи барыта көрөн билэр, ааҕар суруга буолаҕыт эбээт! 3Эһиги Христос суруйбут суругунаҕыт; бу сурук биһиги үлэбит түмүгэр чэрэниилэнэн буолбакка, Тыыннаах Таҥара Тыынынан, суорба таас ньууругар буолбакка, сүрэх-быар ньууругар суруллубутун, эһиги бэйэҕитинэн көрдөрөҕүт+.

4Христос баар буолан, биһиги Таҥара иннигэр маннык эрэмньилээхпит. 5Бу үлэни толорор кыахтаахпыт дэниэхпитин, оннук кыахпыт суох, толорор кыаҕы биһиэхэ Таҥара биэрэр. 6Саҥа Кэс Тыл үлэһиттэрэ буолар кыаҕы биһиэхэ Кини биэрбитэ; ол аата бу Кэс Тыл тыын суолтатынан буукуба, суруллубут сокуон буолбат, Тыын Бэйэтинэн буолар, тоҕо диэтэххэ, суруллубут сокуон өлөрөр, оттон Тыын олоҕу биэрэр+.

Саҥа Кэс Тыл килбиэнэ

7Бэл суорба тааска суоруллубут, өлүүгэ тиэрдэр Сокуоҥҥа сулууспалааһын килбиэнэ бэрдиттэн Израиль уолаттара, Моисей сирэйигэр сыдьаайбыт быстах кэмнээх килбиэни тулуйбакка, кини сирэйин көрөр кыахтара суоҕа;+
8оннук эбит буоллаҕына, Тыын сулууспалааһына быдан ордук килбиэннээх буолуо суоҕа дуо? 9Дьүүлгэ-сэмэҕэ тиэрдэр Сокуоҥҥа сулууспалааһын оннук албан аатырар буоллаҕына, буруйтан босхолуур сулууспалааһын албан аата быдан күүстээх. 10Кырдьыга даҕаны, быдан күүстээх килбиэн сыдьаайбытыгар хаһааҥҥыта эрэ килбиэннээх Сокуон сырдыга өһөн хаалар. 11Ааһар аналлаах оннук албан аатыра сылдьыбыт буоллаҕына, ааспат аналлаах албан аата быдан күүстээх.

12Маннык бигэ эрэллээх буоламмыт, биһиги туохтан да иҥнэн-толлон турбаппыт, 13ааһар аналлаах албан аат килбиэнэ өһөрүн Израиль уолаттара көрбөтүннэр диэн сирэйин былаатынан тууна бааммыт Моисей курдук буолбаппыт. 14Ол эрээри кинилэр өйдөрө-санаалара им балай хараҥаҕа муммута: Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрин ааҕалларыгар эмиэ соннук сабыы, ону Христос эрэ ылан быраҕар кыахтаах буолан, баччааҥҥа диэри өйдөрүттэн уһулла илик+. 15Онон Моисейы ааҕалларыгар ол сабыылара билиҥҥэ диэри сүрэхтэрин бүрүйэ сылдьар, 16«оттон Айыы Тойоҥҥо эргилиннэхтэринэ, ол сабыы аһыллар»+. 17Айыы Тойон – Тыын. Айыы Тойон Тыына ханна баар да, онно көҥүл баар+. 18Биһиги бука бары сирэйбитин саптыбакка эрэ, Айыы Тойон кэрэмэн килбиэнин сиэркилэҕэ көрөр курдук көрөн, килбиэнтэн килбиэҥҥэ ыттан, улам Киниэхэ маарыннаан иһэбит. Бу барыта Айыы Тойон Тыынын дьайыыта буолар+.

4

Туой көһүйэлээх духуобунай кылаат

4^1Онон биһиги, Таҥара үтүө санаатыттан маннык сулууспаны эрэммит дьоно, санаабытын түһэрбэппит;+
2ол оннугар кистэлэҥ сааттаах дьайыылары ууратан, ханнык да албыннааһына, Таҥара тылын токурутуута суох, кырдьыгы аһаҕастык биллэрэн, Таҥара иннигэр бэйэбитин хайа баҕарар киһи суобаһын дьүүлүгэр биэрэбит+. 3Биһиги биллэрэр Евангелиебыт, кимиэхэ эмэ өйдөммөт да буоллаҕына, өлүү суолунан баран иһээччилэргэ өйдөммөт+. 4Таҥара уобараһа – Христос – кэрэмэн килбиэнин туһунан Евангелие сырдыга сыдьаайбатын диэн, бу үйэ таҥарата кинилэр өйдөрүн хараҥардыбыт, ол иһин итэҕэйбэттэр+. 5Биһиги бэйэбитин биллэрэ сатаабаппыт ээ, Христос Иисуһу, Айыы Тойону биллэрэбит, оттон бэйэбит эһиэхэ Иисус туһугар – кулуттарбыт+. 6Тоҕо диэтэххэ, «хараҥаттан сырдык тыктын» диэбит Таҥара, Иисус Христос сирэйигэр сыдьаайбыт Бэйэтин килбиэнин биллэрэн биһигини сырдатаары, сүрэхпитигэр күндэлэс сырдыгынан сыдьаайбыта+.

7Биһиги буоллаҕына маннык күндү кылаат угуллубут туой боччуктара эрэ буолабыт. Онон бу муҥура суох күүс биһиэнэ буолбатаҕа, Таҥара киэнэ буолара ырылыччы көстөр+. 8Биһигини бары өттүбүтүттэн ыгаллар-түүрэллэр эрээри, муннукка хаайтарбаппыт; эрэл эрэ быстыах туругар сылдьабыт эрээри, эрэлбит быстыбат;+
9сойуолууллар эрээри, Таҥара биһигини хаалларбат; самнарбыттарын да иһин, өлөн-охтон биэрбэппит+. 10Иисус олоҕо биһиги эппитигэр-сииммитигэр арылларын туһугар, биһиги бу өлөр оҥоһуулаах эппитигэр мэлдьи Айыы Тойон[*] Иисус өлүүтүн илдьэ сылдьабыт+. 11Итиэннэ биһиги тыыннаахпыт тухары, өлөр оҥоһуулаах эппитигэр-сииммитигэр Иисус олоҕо арылыннын диэн, бэйэбитин Иисус туһугар, тиһигин быспакка, өлөр өлүүгэ бэринэбит+. 12Онон биһиэхэ өлүү күүһэ, оттон эһиэхэ олох күүһэ дьайар.

13Ол эрээри «итэҕэйэр буоламмын Таҥараҕа айхал эппитим» диэн Суруйууларга этиллибитин курдук, биһиги эмиэ оннук итэҕэл тыынын иҥэринэммит, итэҕэйэр буоламмыт бар дьоҥҥо Евангелиены иһитиннэрэбит+. 14Айыы Тойон Иисуһу тилиннэрбит Таҥара биһигини эмиэ Иисуһу кытта тилиннэрэн, эһигинниин бииргэ Бэйэтин иннигэр туруоруо диэн биһиги билэбит+. 15Онон Таҥара өлгөм илгэлээх үтүөтэ улам-улам үксээн-тэнийэн элбэх дьон сүрэҕэр махталы үөскэтэн, Кинини албан аатырдан, сүүрүктүү алларын туһугар, бу барыта эһиги туһаҕытыгар буолар.

Итэҕэлинэн олоруу

16Ол иһин биһиги санаабытын түһэрбэппит. Төһө да тас көрүҥмүт улам иинэн-кэхтэн истэр, ис олохпут күнтэн күн саҥардыллан иһэр+. 17Бу олоххо көрсөр быстах кэмнээх чэпчэки эрэйбит биһиэхэ ол эрэйбитин элбэх төгүл сабырыйар бараммат үйэлээх, толору ыйааһыннаах балысхан албан ааты аҕалыаҕа+. 18Онон биһиги харахпытын көстөр эйгэҕэ буолбакка, көстүбэт эйгэҕэ хатыыбыт. Бу көстөр эйгэ муҥур үйэлээх, оттон көстүбэт эйгэ үйэтэ муҥура суох+.

5

Биһиги халлааннааҕы дьиэбит

5^1Биһиги бу билигин олорор отуубут – сирдээҕи эппит-сииммит – үрэлиннэҕинэ, биһиэхэ илиинэн тутуллубатах, үрэллибэт үйэлээх дьиэ халлааҥҥа Таҥараттан тиксэрин билэбит. 2Дьэ ол иһин манна сылдьан биһиги, халлааннааҕы дьиэбитигэр киириэхпитин туоххаһыйа баҕаран, ыараханнык өрө тыынабыт+. 3Оннук эрэ «таҥыннахпытына», сыгынньах хаалыахпыт суоҕа+. 4Бу сирдээҕи отуубутугар олорорбут тухары биһиги ыараханнык өрүтэ тыынабыт. Сирдээҕи дьиэбититтэн тахсыахпытын баҕаран буолбатах, өлөр оҥоһуулаах эппит-сииммит өлбөт үйэлээххэ кубулуйарын туһугар, халлааннааҕы дьиэбитигэр киириэхпитин баҕаран. 5Ол туһугар Таҥара биһигини айбыта, ол мэктиэтэ буоллун диэн, биһиэхэ Сибэтиэй Тыыны биэрбитэ+.

6Онон биһиги өрүүтүн эрдээхтик сананабыт; бу эттээх-сииннээх сылдьарбыт тухары Айыы Тойонтон ыраахпытын билэр буоламмыт 7(биһиги харах көрөрүнэн буолбакка, итэҕэлинэн олоробут),+
8эрдээхтик сананабыт уонна бу эппититтэн-сииммититтэн тахсан дьиэбитигэр, Айыы Тойоҥҥо тиийэн олохсуйуохпутун баҕарабыт. 9Ол иһин «дьиэбитигэр» да буолбуппут, «туора дойдуга» да сылдьыбыппыт иһин, Кини санаатын табарга дьулуһабыт;+
10тоҕо диэтэххэ, биһиги бу эттээх-сииннээх сылдьан тугу гыммыппытынан – үтүөнү эбэтэр мөкүнү оҥорбуппутунан көрөн хас биирдиибит төлөбүрүн ыларбыт туһугар, бука бары Христос Дьүүлүгэр туруохтаахпыт+.

Таҥараны кытта эйэлэһии

11Ол иһин, Айыы Тойонтон толлуу диэн тугун билэр буоламмыт, биһиги бар дьону итэҕэтэ-ааттыы сатыыбыт, оттон бэйэбит киммитин-туохпутун Таҥара көрөн турар. Эһиги да суобаскыт биһигини көрөр диэн мин эрэнэ саныыбын+. 12Биһиги бэйэбитин мэктиэлээн хаттаан эһиэхэ билиһиннэрэ сатаабаппыт, ол оннугар, сүрэхтэринэн буолбакка, тас сололорунан киэн туттааччыларга хардарар кыахтанаргыт туһугар, биһигинэн киэн туттар кыаҕы эһиэхэ биэрэбит+. 13«Өйбүтүттэн тахсыбыт» да буоллахпытына, – бука, Таҥара туһугар тахсыбыппыт буолуо, оттон өлүөр өйдөөх буоллахпытына, – эһиги тускутугар өлүөрбүт+. 14Христос таптала биһигини оннук үүйэ тутар буолан, биһиги биир Киһи барыларын тустарыгар өлбүт буоллаҕына, ол аата бары өлбүттэр диибит+. 15Оттон Христос, тыыннаахтар аны бэйэлэрин тустарыгар буолбакка, кинилэр тустарыгар өлөн баран тиллибит Христос туһугар олордуннар диэн, бар дьон туһугар өлбүтэ+. 16Ол иһин аны биһиги кими даҕаны киһи сыанабылынан сыаналаабаппыт; урут Христоһу оннук сыаналаабыт да буоллахпытына, билигин аны уурайдахпыт. 17Онон ким Христоһу итэҕэйбит, ол саҥа айыллыбыт киһи; урукку ааста, көр, аны билигин барыта[*] саҥа буолла+. 18Бу барыта биһигини Бэйэтин кытта Иисус Христоһунан[*] эйэлэһиннэрбит итиэннэ эйэлэһиннэрэр соруктаах сулууспаны биһиэхэ сүктэрбит Таҥара дьайыыта буолар+. 19Ол аата Таҥара, киһи аймах буруйун аахсыбакка, аан дойдуну Бэйэтин кытта Христоһунан эйэлэһиннэрэн баран, ол эйэлэһиини биллэрэр соругу биһиэхэ сүктэрбит+. 20Онон биһиги Христос аатыттан толору боломуочуйалаах илдьиттэр буолабыт, биһиги уоспутунан Таҥара Бэйэтэ бар дьону ылыннарыылаахтык ыҥырар; ол иһин биһиги «Таҥараны кытары эйэлэһиҥ» диэн Христос аатынан көрдөһөбүт+. 21Биһиги Христоска холбоһон, Таҥара иннигэр кырдьыксыт дьон буоларбыт туһугар, Таҥара Киниэхэ, аньыы диэни Билбэтэххэ, биһиги аньыыбытын-буруйбутун сүктэрбитэ+.

6

6^1Биһиги, Таҥара үлэтин толорсор дьон, Киниттэн бэлэх ылбыт илгэлээх үтүөҕүтүн халтайга хаалларымаҥ диэн, эһигиттэн көрдөһөбүт+. 2«Табыгастаах кэмҥэ Мин эйигин иһиттим, быыһабыл күнүгэр эйиэхэ көмөлөстүм», – диир эбээт Кини. Бу сибилигин – табыгастаах кэм кэллэ, бу сибилигин – быыһабыл күнэ үүннэ!

Павел көрсүбүт ыарахаттара

3Бу толоро сылдьар сулууспабыт сэмэлэммэтин туһугар, биһиги ким да суолугар мэһэйи үөскэппэт буоларга кыһаллабыт; 4ол иһин туохха барытыгар бэйэбитин Таҥара үлэһиттэрин быһыытынан көрдөрөбүт: улуукан тулуурунан бары кутурҕаны, кыһалҕаны, эрэйи-муҥу,+
5кырбааһыны-сынньыыны, хаайыыны, мөрөйдөөһүнү тулуйабыт, сыралаһан үлэлиибит, утуйбаппыт, аһаабаппыт. 6Таҥара дьиҥ үлэһиттэрэ буоларбытын ыраас сигилибитинэн, билиибитинэн, киэҥ көҕүспүтүнэн, үтүө санаабытынан, Сибэтиэй Тыынынан, истиҥ тапталбытынан, 7дьиҥ кырдьык тылынан, Таҥара биэрэр күүһүнэн көрдөрөбүт. Уҥа да, хаҥас да илиибитигэр тута сылдьар сэриибит сэбэ биһиэнэ – кырдьыксыт буолуу;+
8ытыктыылларын да, сэнииллэрин да, үөҕэллэрин-холуннаралларын, хайгыылларын да – барытын тулуйарга бэлэммит. Биһигини сымыйаччылар курдук көрөллөр даҕаны – биһиги кырдьыгы эрэ этэбит+. 9Биллибэппит эрээри, биһигини көрөн билэллэр; өлбүттэринэн ааҕаллар эрээри, көрөргүт курдук, кэм да тыыннаахпыт; накаастыыллар эрээри, өлөн-сүтэн биэрбэппит;+
10хомотоллор эрээри, өрүү үөрэ-көтө сылдьабыт; дьадаҥыбыт эрээри, үгүстэри байытабыт; туохпут да суох эрээри, барытын бас билэбит+.

11Коринфтааҕы доҕотторбуот, биһиги элэ-была тылбытын эһиэхэ эттибит, сүрэхпитин эһиэхэ тэлэччи астыбыт. 12Биһиги дууһабытын эһигиттэн хатаммаппыт эбээт, эһиги биһигиттэн хам хатанаҕыт. 13Оҕолорбор этэр кэриэтэ эһиэхэ этэбин – тэҥ иэйиинэн биһиэхэ иэйиҥ дуу!+

Итэҕэйбэт дьоннуун биир бурҕалдьыны кэтимэҥ

14Итэҕэйбэт дьону кытары биир бурҕалдьыны кэтимэҥ. Хайаан көнө быһыы уонна суута-сокуона суох быһыыланыы бииргэ көлүллүөхтэрэй? Сырдык уонна хараҥа туох кыттыгастаахтарый+? 15Христос Велиардыын[*] хайаан сөбүлэһиэхтэрэй? Итэҕэйээччи итэҕэйбэттиин туох кыттыгастаах буолуой+? 16Хайаан Таҥара дьиэтигэр эмэгэттэр туруохтарай? «Кинилэр ортолоругар олохсуйаммын, сэргэстэһэ сылдьаммын, үҥэр Таҥаралара буолуом, кинилэр эмиэ Мин норуотум буолуохтара» диэбитин курдук, эһиги[*] Тыыннаах Таҥара Дьиэтэ буолаҕыт+. 17Ол иһин «„Кинилэртэн тахсан туспа барыҥ, – диир Айыы Тойон. – Уонна аны кирдээҕи таарыйымаҥ, оччоҕуна Мин эһигини ылыныам, 18эһиэхэ Аҕаҕыт буолуом, Миэхэ эһиги уолаттарым-кыргыттарым буолуоххут“, – диир Барытын Тутан Олорооччу, Айыы Тойон».

7

7^1Онон, таптыыр бырааттарым, биһиги, маннык эрэннэриини истибит дьон, эппитин-сииммитин, дууһабытын киртитэр бары куһаҕантан ыраастанан, Таҥараттан толлон тураммыт, сибэтиэй олохтонуоҕуҥ+.

Павел үөрүүтэ

2Доҕотторуом, биһигиттэн сүрэххитин хатанымаҥ. Биһиги кимиэхэ да куһаҕаны оҥорботохпут, кими да куорҕаллаабатахпыт, кимтэн да барыһыра-туһана сатаабатахпыт+. 3Маны эһигини сэмэлээн этэр буолбатахпын; урут эппитим курдук, этэбин: эһиги өрүү биһиги сүрэхпитигэр бааргыт, онон өлбүппүт да, тыыннаахпыт да иһин, биһиги өрүү бииргэбит+. 4Мин эһиэхэ эрэлим күүстээх, эһигини хайгыырым да бэрт элбэх; санаам толору уоскуйан сылдьабын, төһөлөөх да эрэйгэ-кыһалҕаҕа сырыттарбыт, үөрүүм өлгөм+.

5Македонияҕа кэлэн да баран биһиги сынньанар диэни букатын билбэтэхпит, бары өттүттэн ыктарбыппыт: таспытыгар – утарылаһыы, испитигэр – дьиксинии+. 6Ол эрээри сүөм түспүтү, харыс хаалбыты уоскутар Таҥара Тити аҕалан санаабытын көтөхпүтэ+. 7Биһиги Тит кэлбититтэн эрэ буолбатах, эһиги кинини уоскуппуккутуттан эмиэ санаабыт көтөҕүллүбүтэ; хайдах эһиги миигин күүскэ суохтуургутун, курутуйаргытын, хайдах миигин көмүскүүргэ туруммуккутун кэпсээбитигэр үөрүүм өссө ордук үрдээбитэ.

8Онон эһигини сурукпунан харааһыннарбыт да эбит буоллахпына, аны кэмсиммэппин. Бастаан утаа кэмсинэ санаабытым гынан баран, суругум эһигини быстах кэмҥэ эрэ санаарҕаппыт эбит+. 9Билигин эһиги хараастыбыккытыттан буолбакка, итинник хараастан, аньыыгытын билинэн көннөрүммүккүтүттэн үөрэбин: эһиги Таҥара туһугар санаарҕаабыккыт, ол аата биһиги эһиэхэ туох да хоромньуну оҥорботох эбиппит. 10Таҥара туһугар санааҕа ылларыы мэлдьи аньыыны билиниини үөскэтэн, быыһабылга сирдиир, оттон бу дойду санаарҕабыла өлөр өлүүнү үөскэтэр+. 11Таҥара туһуттан санаарҕааҥҥыт, көрбөккүт дуо, төһөлөөх кыһалынныгыт-мүһэлиннигит! Төһөлөөх бырастыы гыннаран элэ-была тылгытын эттигит, буруйдаах киһиэхэ кыһыйдыгыт-абардыгыт! Төһөлөөх куттанныгыт, төһөлөөх миигин көрсүөххүтүн баҕардыгыт, айманныгыт, буруйдааҕы накаастыаххытын төһөлөөх күүскэ баҕардыгыт! Инньэ гынан, эһиги бу дьыалаҕа ырааскытын көрдөрдүгүт. 12Онон, мин эһиэхэ ол суругу суруйарбар, буруйу оҥорбут да, атаҕастаммыт да киһи туһуттан буолбатах, Таҥара иннигэр биһиэхэ хайдах курдук бэриниилээххитин бэйэҕит дьэҥкэтик өйдүүргүт туһугар суруйбутум+. 13Ол иһин, уоскуйбуккутун истэн, биһиги эмиэ уоскуйдубут.

Туохтааҕар да эһиги Тити үөрдүбүккүтүттэн, бука бары кинини уоскуппуккутуттан көнньүөрдүбүт. 14Онон мин, киниэхэ эһиги тускутунан дэлэй соҕустук киэн тутта кэпсэммит киһи, кыбыстыыга киирбэтим; эһиэхэ эмиэ дьиҥ кырдьыгы эрэ этэрбит курдук, Титкэ эһигини хайҕаабыппыт барыта кыларыйар кырдьык буолан таҕыста. 15Эһиги бука бары хайдах курдук истигэҥҥитин, хайдах кинини ис-искититтэн долгуйа-үөрэ көрсүбүккүтүн санаан кэллэҕинэ, кини сүрэҕэ эһиэхэ өссө күүскэ иэйэр. 16Онон туохха барытыгар эһиэхэ толору эрэниэхпин сөп диэн, мин үөрэбин эрэ.

8

Дьэллэм буолуу туһунан

8^1Бырааттарбыт, Македониятааҕы сиэркэптэргэ Таҥара хайдах курдук өлгөм илгэлээх үтүөнү бэлэх биэрбитин билиэххитин баҕарабыт. 2Эрэйи эҥээрдэринэн тэлэн тургутуу үөһүгэр да сырытталлар, үөрүүлэрэ үрдүк; быстар дьадаҥытык да олордоллор, кэмэ суох дьэллэмник бэрсэллэр+. 3-4Кинилэр, сибэтиэйдэргэ көмө оҥорор үтүө дьыалаҕа кыахтара баарынан (өссө кыахтарын таһынан диэн мин туоһулуубун) кыттаары баҕатыйан биһигиттэн ылыннарыылаахтык көрдөспүттэрэ++. 5Биһиги күүтэ санаабыппытын куоһаран, бэл бэйэлэрин да, бастатан туран, Айыы Тойоҥҥо, ол кэнниттэн, Таҥара көҥүлүн хоту, биһиэхэ биэрбиттэрэ. 6Ол иһин биһиги Тити, бу үтүө дьыаланы эһиэхэ хайдах саҕалаабытай да, ол курдук, тиһэҕэр тиэрдэригэр көрдөспүппүт+. 7Эһиэхэ туоххут барыта: итэҕэлгит, уус тылгыт-өскүт, билиигит, бары кыһамньыгыт, биһиэхэ тапталгыт[*] – кэмэ суох дэлэйин курдук – бу да үтүө дьыалаҕа эмиэ дэлэй буолуҥ+. 8Мин маны дьаһайан буолбатах, атыттар кыһамньыларын кэпсээн эһиги тапталгыт төһө истиҥин тургутан көрөбүн+. 9Айыы Тойоммут Иисус Христос үтүө санаалааҕын бэйэҕит билэҕит: Кини баай эрээри, дьадаҥытынан эһигини байытаары, эһиги тускутугар дьадайбыта+.

10Мин эһиэхэ сүбэм маннык: эһиги өссө былырыыҥҥыттан саҕалаабыт дьыалаҕытын тиһэҕэр тиэрдэргит ордук буолуо. Бу дьыаланы эһиги бастакынан саҕалаабыт эрэ буолбатаххыт, өссө онуоха аан бастакынан баҕатыйбыккыт+. 11Дьэ онон хайдах быһаарыммыккытый да, ол курдук бэлэмнээхтик ылсан, төһө кыаххыт баарынан тиһэҕэр тиэрдиҥ. 12Бэрсэргэ чахчы бэлэм буоллаххытына, Таҥара эһиги бэлэххитин, эһиэхэ туох суоҕун буолбакка, туох баарын көрөн, ылыныа+. 13Онтукаҕыт атыттарга чэпчэтии, оттон эһиэхэ ыар сүгэһэр буолуохтаах диэн эппэппин – барыгытыгар биир тэҥ буолуохтаах. 14Билигин эһиги бэйэҕититтэн ордору бэрсибиккит кинилэргэ тиийбэти ситэрэн-толорон биэриэхтээх, оттон кэлин кинилэр бэйэлэрин ордуктарыттан бэрсэннэр, эһиэнин ситэрэн биэриэхтэрэ. Оччоҕо барыгытыгар тэҥ буолуо+. 15Суруйууларга этиллибитин курдук, «ким элбэҕи хомуйбут, ордуктамматаҕа, ким аҕыйаҕы хомуйбут – тутайбатаҕа»+.

Тит Коринфка барар

16Эһиги тускутугар эмиэ ситинник кыһамньыны Тит сүрэҕэр иҥэрбит Таҥараҕа махтал буоллун. 17Тит, миигин көрдөстө эрэ диэн буолбатах, көмөлөһөргө бэйэтэ дьулуурдаах буолан, көҥүл өттүнэн эһиэхэ барар. 18Өссө кинини кытта Евангелиены иһитиннэрэн бары сиэркэптэр биһирэбиллэрин ылбыт бырааппытын ыытабыт. 19Бу Айыы Тойону албан аатырдар, биһиги үтүө кыһамньыбытын туоһулуур амарах дьыалабытыгар көмөлөөх аргыс буолаарай диэн, сиэркэптэр кинини анаан-минээн талан ыыппыттара. 20Итиччэ элбэх үбү эрэнэн туттарбыттарын дьаһайа сылдьаммыт, кимтэн да сирэй-харах анньыллыбат туһугар кыһаллабыт. 21Биһиги Айыы Тойон эрэ иннигэр буолбатах, дьон иннигэр эмиэ көнө суоллаах-иистээх буоларга дьулуһабыт. 22Кинилэри кытта өссө биир бырааппытын, кыһамньылааҕын араас дьыалаҕа элбэхтик тургутан билбит киһибитин, ыытабыт. Кини эһиэхэ эрэнэрэ бэрт буолан, билигин хаһааҥҥытааҕар да ордук кыһаллар. 23Оттон Тит туһунан этэр буоллахха, кини – мин табаарыһым, эһиги тускутугар бииргэ үлэлиир киһим; бырааттарбыт буоллахтарына – сиэркэптэр ыыппыт илдьиттэрэ, Христоһу албан аатырдар дьон. 24Онон кинилэри таптыыргытын бары сиэркэптэргэ итэҕэтиилээхтик көрдөрүҥ. Оччоҕо эһигини хайгыырбыт кырдьыктааҕын бары билиэхтэрэ+.

9

Иерусалимҥа ыытыллар көмө туһунан өссө биирдэ

9^1Онон сибэтиэйдэргэ көмө ыытар туһунан мин эһиэхэ суруйарым наадата да суох+. 2Көмөлөһөргө эһиги өрүү бэлэмҥитин билэбин; Македония дьонугар эһиги тускутунан «Ахайя өссө былырыыҥҥыттан бэлэм» диэн хайҕанан кэпсэнэбин; онон эһиги көмөлөһөргө күүстээх баҕаҕыт үгүс дьону көҕүлээтэ. 3Ол эрээри бу түбэлтэҕэ мин, эһигинэн бостуой киэн туттан хайҕаммыт буолумаары, били эппитим курдук, бэлэм буоларгыт туһугар, бу бырааттарбытын ыытабын+. 4Миигин кытары Македония дьоно кэлсэн эһиги бэлэмэ суоххутун көрдөхтөрүнэ, биһиги, итиччэ эрэмньилээхтик хайҕаммыт[*] дьон, кыбыстыыга киириэхпит (эһиги бэйэҕит тускутунан этэ да барбаппын). 5Ол иһин, эрэннэрбит бэлэххит бэлэм буоларын туһугар, баран эрдэттэн бэлэмнии туруҥ диэн бырааттарбытыттан көрдөһөргө быһаарынным. Оччоҕо эһиги көмөҕүт күһэлэҥ тутан ылыы курдук буолбакка, баҕа өттүнэн бэриллибит алгыстаах бэлэх буолуоҕа.

6Маныаха этиэм этэ: ким сиэмэтин кэмчилээн ыспыт, ол үүнүүтэ кэмчи буолуо, ким өлгөмнүк ыспыт, ол үүнүүтэ өлгөм буолуо+. 7Хас биирдии киһи сүөм түһэ-түһэ эбэтэр күһэлэҥинэн буолбакка, ис сүрэҕиттэн баҕаран бэристин; үтүө баҕатынан бэрсэр киһини Таҥара таптыыр+. 8Оттон Таҥара эһигини мэлдьи бары өттүнэн дэлэгэйдик олороргут, үтүөнү оҥорорго дьэллэм буоларгыт туһугар, хайа баҕарар илгэлээх үтүөнэн байытар күүстээх+. 9Суруйууларга этиллибитин курдук: «Дьадаҥыларга дэлэйдик түҥэттэ, кини үтүөтэ үйэттэн үйэҕэ умнуллуо суоҕа»+.

10Ыһыҥ диэн сиэмэ, аһааҥ диэн килиэп биэрэр Таҥара, эһиги ыспыт сиэмэҕитин өлгөмнүк үүннэрэн, оҥорор үтүөҕүт үүнүүтүн үксэтиэҕэ; 11оччоҕо эһиги туохха барытыгар дьэллэм буолар туһугар, барытынан байыаххыт, оччоҕо эһиги биһигинэн ыытар бэлэххит иһин бэрт үгүстэр Таҥараҕа махтаныахтара+. 12Бу туһалаах дьыала Иерусалим сибэтиэйдэрин кыһалҕаларын толуйар эрэ буолуо суоҕа, өссө элбэх киһи сүрэҕэр Таҥараҕа өлгөм махталы үөскэтиэҕэ. 13Оччоҕо кинилэр бу туһаҕытын көрөн, эһиги аһаҕастык билинэр Христос туһунан Евангелиеҕытыгар бэриниилээххитин, кинилэри уонна атын да итэҕэйээччилэри кытта дьэллэмник үллэстэргитин итэҕэйэн, Таҥараны айхаллыахтара,+
14Таҥара илгэлээх үтүөтэ эһиэхэ кэмэ суох элбэхтик тиксибититтэн иэйэн туран, эһиги тускутугар Таҥараҕа үҥүөхтэрэ. 15Бу киһи тылынан сатаан эппэт бэлэҕин иһин Таҥараҕа махтал!

10

Павел толорор сулууспатын көмүскүүр

10^1Мин, Павел, эһиги «аттыбытыгар сылдьан сэмэй, оттон ыраатта да биһигини утаран хорсунугар түһэр» диир киһигит, Христос көнө-көрсүө майгытын, үтүө санаатын туһугар, бу эһиэхэ туһаайан этэбин+. 2Сорох-сорохтор биһигини бу аньыылаах дойду дьонунуу быһыыланар курдук сыаналыыллар. Онон, тиийдэрбин эрэ, хорсуммун кинилэргэ сорунуулаахтык көрдөрүөм диэн санаммыппын толорумаары эһигиттэн көрдөһөбүн: бука диэн миигин оннукка тиэрдимэҥ+. 3Төһө да бу дойдуга олорбуппут иһин, биһиги бу дойду сэриилэһэриттэн атыннык сэриилэһэбит. 4Биһиги сэриилэһэр сэппит киһи сэриитин сэбилэниитэ буолбатах, биһиэнэ – ньыгыл бөҕөргөтүүлэри урусхаллыыр кыахтаах Таҥара күүстээх сэбилэниитэ. Бу сэрии сэбинэн биһиги оҕуруктаах өй-санаа тэриниитин,+
5Таҥараны билиини утары турунар бары улуутумсуйууну сууһарабыт, ханнык баҕарар санааны билиэҥҥэ ылан, Христоска бас бэриннэрэбит; 6итиэннэ, эһиги Христоска эҥкилэ суох истигэн буолбуккут кэннэ, хайа баҕарар истигэнэ суох быһыыны накаастыырга бэлэммит.

7Таһыттан көрөн эһиги киһини дьүүллүүгүт дуо? Ким бэйэтин Христос киһитэбин диэн бигэ эрэллээх, ол бэйэтинэн көрөн тойонноотун, кини Христос киэнэ буоллаҕына, биһиги эмиэ Христос дьонобут+. 8Өскөтө мин Айыы Тойон биһиэхэ эһигини үрэйэргэ буолбакка, бөҕөргөтөргө биэрбит былааһынан баһа соҕус хайҕанар да буоллахпына, кыбыстыбаппын+. 9Мин эһигини сурукпунан куттуур курдук көстүөхпүн баҕарбаппын. 10Ким эрэ миигин «суругар күүстээх, кытаанах курдук буолан баран, сирэй көрүстэххэ мөлтөх, тыла-өһө да ыйааһына суох» диир;+
11итинник этээччи өйдүөх тустаах: ыраахтан суруйар сурукпутугар хайдахпытый да, бэйэҕитигэр тиийэн кэллэхпитинэ, онтон туох да атыммыт суох буолуо.

12Биһиги бэйэлэрин биллэрэ-көрдөрө сатыыр дьоҥҥо холоно да, тэҥнэһэ да соруммаппыт: кинилэр бэйэлэрин кээмэйдэринэн кэмнэнэн, бэйэ-бэйэлэрин кытта куоталаһа сатаан, толкуйа суох быһыыланаллар. 13Оттон биһиги кэмэ суох хайҕана барбакка, эһиэхэ эмиэ тиийэр туһугар, Таҥара кэмнээн биэрбит кэриҥинэн хайҕаныахпыт. 14Биһиги аналлаах чэрчибитин кэспэппит, эһиэхэ тиийбэтэхпит эбитэ буоллар, оннук буолуо да этэ. Оттон биһиги Христос туһунан Евангелиены эһиэхэ тиэрдэн турабыт! 15Биһиги чэрчибитин аһары түһэн, атын дьон үлэтинэн хайҕаммаппыт. Эһиги итэҕэлгит үрдээн-үүнэн истэҕин аайы, бэйэбит чэрчибитин эһиги көмөҕүтүнэн кэмэ суох кэҥэтэн иһиэхпит диэн эрэллээхпит: 16оччоҕо атын дьон бэйэлэрин чэрчилэрин иһинэн бэлэмнээбиттэринэн хайҕаммакка, Евангелиены өссө ыраата баран иһитиннэриэхпит. 17Суруйууларга этиллибитин курдук, «ким хайҕанар, ол Айыы Тойон дьайыытынан хайҕаннын»+. 18Айыы Тойон бэйэтин бэйэтэ хайҕанааччыны билиммэт, Бэйэтэ хайгыыр киһитин эрэ билинэр+.

11

Павел уонна сымыйа апостоллар

11^1Оо, мин «өйө суох быһыыбар» арыый тулуурдаахтык сыһыаннаһаргыт эбитэ буоллар! Ол эрээри, эһиги өссө тулуйа сатыыгыт дии+. 2Эһигини Таҥара күнүүтүнэн күнүүлүүбүн эбээт: мин эһигини, ыраас кыыһы курдук, соҕотох Христоһу эрэ кытта илии охсуһуннарбытым+. 3Ол эрээри моҕой Еваны уодаһыннаах албыныгар үктэппитинии, эһиги эмиэ өйгүт-санааҕыт мунан, Христоска истиҥник, ыраастык бас бэринэн сылдьар көнө суолгутуттан туораан хаалыаххыт диэн дьиксинэ саныыбын+. 4Ким эмэ кэлэн эһиэхэ атын, биһиги иһитиннэрбэтэх Иисуспут туһунан кэпсээн бардаҕына, эһиги атын, урут ылымматах тыыҥҥытын ылынаҥҥыт, тута илик атын Евангелиеҕытын тутаҥҥыт, киниэхэ олус тулуурдаахтык сыһыаннаһыах курдуккут+. 5Ол эрээри эһиги ити «үрдүкү апостоллар» диэн ааттыыр дьоҥҥутуттан мин туохпунан да итэҕэс курдук санаммаппын:+
6төһө да кумахтан өтүү өрөр уус тыла суоҕум иһин, билии чааһыгар тиийдэххэ атын буолуом. Биһиги бары өттүбүтүнэн хайдахпытын эһиги бэйэҕит бэркэ билэҕит+. 7Мин эһиэхэ Евангелиены, туох да төлөбүр эрэйбэккэ, биллэрэн, эһигини үрдэтэр соруктан бэйэбин намтатынан аньыыга киирбит буоллаҕым дуу+? 8Эһиэхэ туһалыырбар туттаары атын сиэркэптэр биэрэр үптэрин ыламмын кинилэри, этэргэ дылы, халыыр этим да диэххэ сөп; эһиэхэ бара сылдьан, төһө да тиийиммэтэрбин, кимиэхэ да сэлээннэммэтэҕим. 9Туохха наадыйарбын барытын Македонияттан кэлбит бырааттарбыт толору хааччыйбыттара. Мин эһиэхэ хаһан даҕаны адаҕа буолбатаҕым, буолуом да суоҕа дии саныыбын+. 10Христос сүрэхпэр иҥэрбит кырдьыгынан эттэхпинэ, бу киэн туттуубун Ахайя дойдуларын үрдүнэн ким да миигиттэн былдьаан ылыа суоҕа+.

11-12Тоҕо мин инньэ гынабыный? Эһигини таптаабаппыттан буолуо дуо? Суох, таптыырбын Таҥара билэр. Таҥара үлэтин үкчү биһиги курдук оҥороллорунан хайҕанаары сылтах көрдөөччүлэргэ оннук сылтаҕы мин биэриэм суоҕа. Инникитин да бу суолбун тутуһан иһиэҕим. 13Ити сымыйа апостоллар, албын үлэһиттэр Христос Апостоллара буолан кубулуналлар+. 14Онно киһи дьиктиргиэҕэ туох баарый? Сатана бэйэтэ сырдык Аанньала буолан дьүһүн кубулунар буоллаҕына,+
15үлэһиттэрэ эмиэ кырдьык үлэһитэ буолан кубулуналлара дьикти буолбатах. Бүтэр уһугар кинилэр тугу оҥорбуттарынан дьүүллэниэхтэрэ+.

Апостол сулууспатыгар көрсөр ыарахаттар

16Өссө төгүл эһиэхэ этэбин: миигин ким даҕаны өйө суох дии санаабатын, оттон ол кыаллыбат буоллаҕына, чэ, саатар, өйө суох киһи да курдук миигин ылыныҥ, оччоҕо, баҕар, бэйэбин кыратык эмэ хайҕана түһүөм этэ+. 17Бу Айыы Тойонтон ылан этэр буолбатахпын, бэйэбин маннык хайҕанан кырдьык даҕаны өйө-төйө суох тыллаһан эрэбин. 18Үгүстэр бу дойду дьонун куолутунан хайҕаналларын курдук, мин эмиэ хайҕаныым ээ+. 19Эһиги, итинник өйдөөх дьон, өйө суохтар тугу гыналларын барытын үөрүүнэн тулуйаҕыт+. 20Ким эрэ эһигини хабалаҕа хам ылар, эһиэхэ иитимньи буолар, эһигиттэн былдьаан-талаан туһанар, киэмсийэр, эһигини сирэйгэ таһыйар буоллаҕына тулуйаргыт туох да кэмэ суох+. 21Кыбыстыам иһин, бу чааһыгар биһиги кинилэргэ быдан баһыйтарбыппыт быһыылаах.

Оттон ким эмэ тугунан эрэ хайҕаныан баҕарар буоллаҕына, оччоҕо мин (өйө суох киһилии тыллаһан эрэбин) эмиэ хайҕанан көрүөм! 22Кинилэр еврейдэр дуо? Мин эмиэ еврейбин. Кинилэр Израиль дьоно дуо? Мин эмиэ Израиль киһитинэбин. Кинилэр Авраам удьуордара дуо? Мин эмиэ Авраам удьуорунабын+. 23Кинилэр Христос үлэһиттэрэ дуо? Өйө суохпар этэбин: мин кинилэрдээҕэр быдан улахаммын. Кинилэрдээҕэр ордук элбэхтик үлэлээбитим, аата-ахсаана суох кырбаммытым, ордук элбэхтик хаайыллыбытым, үгүстүк өлө сыспытым+. 24Иудейдартан биэс төгүл отут тоҕустуу таһыыры[*] ылбытым; 25Рим дьоно үс төгүл маһынан кырбаабыттара, биирдэ тааһынан илдьи тамнаабыттара; үс төгүл хараабылым тимирбитэ, олортон биирдэстэригэр түүннээх күн устата аһаҕас муораҕа булкуллубутум+. 26Элбэхтик айанныырым, ол тухары куттал суоһуура: өрүстэргэ суоһуура, түөкүттэртэн, хаан-уруу норуоппуттан, атын омуктартан суоһуура, куораттарга, иччитэх сирдэргэ, муораҕа суоһуура, сымыйа бырааттартан суоһуура+. 27Илистэ үлэлиирим, утуйар уубун өрүү да хамматым, аччыктыырым, утатарым, аас-туор олохтооҕум, тоҥорум-хатарым, сыгынньах сылдьарым+. 28Итини таһынан күннэтэ миэхэ дьон тоҕуоруһар, бары сиэркэп туһугар кыһаллабын-мүһэллэбин. 29Ким эмэ мөлтөөтөҕүнэ-ахсаатаҕына, мин тэбис тэҥҥэ бэйэм кытта мөлтөөбөтөҕүм-ахсаабатаҕым баарай? Ким эмэ аньыыга киирдэҕинэ, мин ууга-уокка түспэтэҕим баарай+?

30Хайҕанар да буоллахпына, мөлтөхпүнэн хайҕаныам. 31Айыы Тойоммут Иисус Христос үйэлэр тухары алгыстаах Аҕата – Таҥара – мин сымыйалаабаппын билэр. 32Дамаска сырыттахпына, Арета ыраахтааҕы уобалас баһылыгынан анаабыт киһитэ тутан ылаары куорат аанын манаппытыгар, миигин тымтайга уганнар куорат истиэнэтин түннүгүнэн түһэрбиттэрэ. Баһылык илиититтэн оннук быыһанан турабын+.

12

Павел ырайы көрүүтэ

12^1Туһата суоҕун биллэрбин да, бэйэбин бэйэм хайҕанарбар тиийэбин. Аны Айыы Тойон тугу көрдөрбүтүн, тугу арыйан биэрбитин кэпсииргэ көһүүм+. 2Биир билэр киһим, Христос киһитэ, уон түөрт сыл анараа өттүгэр – эттэри-сииннэри эбитэ дуу, дууһата эрэ эбитэ дуу, чуолкайын бу диэн билбэтим, Таҥара билэр, – үһүс халлааҥҥа ылылла сылдьыбыт. 3Итиэннэ, мин билэрбинэн, ол киһи – эттэри-сииннэри эбитэ дуу, дууһата эрэ эбитэ дуу, ону билбэтим, Таҥара билэр, – 4ырайга ылыллан, киһи киһиэхэ сатаан кэпсээбэт этиэхтэн эриэккэс тыллары истибит. 5Оннук киһинэн хайҕаныахпын сөп, оттон бэйэбинэн хайҕаммаппын, арай мөлтөхпүнэн хайҕаныам. 6Ити эрээри хайҕаныахпын баҕарбытым да иһин син биир өйө суохтук тыллаһыам суоҕа дии саныыбын, тоҕо диэтэххэ, эһиэхэ дьиҥ кырдьыгы эрэ этэбин; ол гынан баран, ким эмэ бэйэтэ көрбүтүттэн эбэтэр бэйэбиттэн истибититтэн миигин үрдүктүк санаабатын туһугар, хайҕанартан туттунуум. 7Итинник уһулуччулаах суоллары көрөн үрдүктүк санамматым туһугар, Таҥара мин эппэр сытыы хатыыны анньыбыт, ол хатыы, сатана аанньала, олус үрдүктүк санамматым туһугар миигин дьөлүтэ кэйиэлии сылдьар. 8Миигин киниттэн быыһаа диэн, мин Айыы Тойонтон үс төгүллээн көрдөспүтүм. 9Онуоха Айыы Тойон: «Эйиэхэ Мин илгэлээх үтүөм тиксибитэ да сөп, Мин күүһүм мөлтөххө ордук күүскэ дьайар», – диэбитэ. Дьэ ол иһин мин Христос күүһэ миэхэ күүскэ дьайарын туһугар, мөлтөхпүнэн хайҕанарбын быдан ордоруом. 10Ол иһин мөлтөөтөхпүнэ, атаҕастаннахпына, кыһалҕаҕа кыһарыйтардахпына, сойуолаттахпына, Христос туһуттан ыгыыга-түүрүүгэ түбэстэхпинэ үөрэбин эрэ. Мөлтөөбүт эрэ кэммэр мин күүстээхпин+.

Павел Коринф сиэркэбин туһугар дьиксинэр

11Бэйэбин хайҕанаммын, кырдьык, өйбүттэн тахсаары гынным: эһиги миигин хайҕанарга күһэйдигит. Эһиги хайҕыаххытын сөп этэ миигин: мин ким да буолбатах эрээри, эһиги «үрдүкү апостоллар» диэн ааттыыр дьоҥҥутуттан туохпунан да итэҕэһим суох+. 12Дьиҥ Апостол буоларбын Таҥара эһиэхэ араас бэлиэлэринэн көрдөрбүтэ. Мин тулуурбун билбэт буоллаххытый! Онуоха эбии араас дьиктилэр, сөҕүмэр бэлиэлэр, күүстээх дьайыылар+. 13Оччоҕо, атын сиэркэптэргэ холоотоххо, мин эһигини тугунан көйгөтүппүттээхпиний? Арай эһиэхэ сүгэһэр буолбакка сылдьарбынан дуо? Оннук буруйбун бука диэн бырастыы гыныҥ+.

14Бу үһүстээн эһиэхэ бараары сылдьабын. Тиийдэхпинэ, эһиэнин көҕүрэтиэм суоҕа: мин эһиэнигэр буолбатах, эһиэхэ бэйэҕитигэр наадыйабын. Оҕолор төрөппүттэригэр баай муспаттар, төрөппүттэр оҕолоругар баай мунньаллар+. 15Мин эһиги тускутугар туох баардаахпын-суохтаахпын барытын, – ону эрэ буолуо дуо, бэйэбин кытта барыырга бэлэммин. Мин эһигини бу курдук улаханнык таптыыр буоллахпына, эһиги миэхэ тапталгыт тоҕо маннык кэмчиний+? 16Чэ сөп, мин эһиэхэ сүгэһэр да буолбатарбын, эһиги этэргит курдук, киитэрэйдээн, албыннаан эһигини илиибэр ылбытым дуу+? 17Биитэр эһиэхэ ыыппыт биир эмэ киһибинэн эһигиттэн тугу эмэни көрдөтөн туһаммыттааҕым эбитэ дуу? 18Тити көрдөһөн эһиэхэ биир бырааппытын кытта ыыта сылдьыбытым: Тит эһигиттэн тугу эмэ бэйэтигэр туһаммыттааҕа дуо? Кини биһикки биир санаанан сулууспалыыр биир ыллыктаах дьон буолбатах этибит дуо+? 19Баҕар, эһиги биһигини көмүскэнэ сатыыллар дии саныыргыт буолуо. Биһиги Христостуун биир буолан Таҥара иннигэр этэбит: таптыыр бырааттарбыт, биһиги тугу гынарбыт барыта эһигини бөҕөргөтөр эрэ сыаллаах+. 20Мин бииртэн дьиксинэ саныыбын: арай биһиги эһиэхэ тиийэн кэлбиппит, хайабыт да – эһиги да, мин да – хардарыта эрэммиппититтэн чыҥха атын буолан хаалыыбыт. Арай эһиги ортоҕутугар иирсээни, күнүүнү, киҥи-наары, ордук санаһыыны, баһааҕырдыһыыны, хобу-сиби, бэрдимсийиини, үрэй-сарай барыыны булан ылыым; 21арай эһиэхэ тиийэн кэллэхпинэ, Таҥарам миигин эһигиттэн сылтаан эмиэ сүөм түһэрдин, харыс хааллардын? Оччоҕо урукку аньыыларын – кирдээхтик, содурдук, сиэрэ суох нэгэйдик быһыыланалларын билинэн кэмсиммэтэх үгүс дьону аһыйан хараҕым уутунан суунарга күһэллиэм+.

13

Түмүк сэрэтии

13^1Үһүстээн эһиэхэ баран эрэбин. Суруйууларга этиллэр: «Хайа да дьыала икки дуу, үс дуу киһи туоһулаатаҕына эрэ, көрүллэр»+. 2Эһиэхэ иккиһин кэлэ сылдьан сэрэппитим курдук, билигин ыраах да сылдьан суруйабын: урут аньыыга киирбиттэри итиэннэ атыттары даҕаны хаттаан кэллэхпинэ харыстыам суоҕа. 3Эһиги миигин чахчы Христос саҥардар дуу, суох дуу диэн билиэххитин баҕараҕыт. Кини эһиги тускутугар мөлтөөн-ахсаан биэрбэтэҕэ, Кини эһиэхэ күүстээх дьайыытын көрдөрөр. 4Төһө да күүһэ-күдэҕэ эстэн кириэскэ тиирилиннэр, Кини Таҥара күүһүнэн тиллибитэ. Биһиги эмиэ, төһө даҕаны Кинилиин бииргэ мөлтөөтөрбүт, Таҥара күүһүнэн Кинини кытта бииргэ эһиги тускутугар олоруохпут+. 5Бэйэҕитин тургутан көрүнүҥ: чөл итэҕэллээххит дуо? Бэйэҕитин чинчийэн көрүҥ. Биитэр бэйэҕитин – Иисус Христос эһиэхэ баарын – билбэккит дуу? Тургутууну тулуйбатах буоллаххытына эрэ билиэххит суоҕа. 6Оттон биһиги тулуйбуппутун билиэххит диэн эрэнэбин. 7Эһиги ханнык да аньыыны оҥорбоккут туһугар биһиги үҥэбит. Тургутууну тулуйбут дьон курдук көстөөрү буолбатах, эһигини үтүөнү оҥордуннар диэн. 8Биһиги кырдьыгы утары күүһэ суохпут, кырдьык иһин эрэ күүстээхпит. 9Бэйэбит мөлтөөтөхпүтүнэ, эһиги күүһүрдэххитинэ, биһиги онтон үөрэбит эрэ, биһиги үҥэр үҥүүбүт – эһиги ситэргит-хоторгут туһугар+. 10Тиийдэхпинэ, Айыы Тойон миэхэ, үрэйэргэ буолбакка, бөҕөргөтөргө биэрбит былааһынан эһигини кытаанахтык дьарыйымаары, өссө да ыраах сылдьан бу курдук суруйдум+.

Түмүк эҕэрдэлэр

11Ол эрэн, бырааттарым, үөрүҥ-көтүҥ, ситэн-хотон үүнэн иһиҥ, бэйэ-бэйэҕитин бөҕөргөтүһүҥ, биир санааланыҥ, эйэлээх буолуҥ, оччоҕо таптал, эйэ-ил Таҥарата эһигини кытта бииргэ буолуо+. 12Бэйэ-бэйэҕитин сибэтиэй уураһыынан эҕэрдэлээҥ. Сибэтиэйдэр бары эһиэхэ эҕэрдэлэрин ыыталлар+. 13Эһигинниин бука барыгытыныын Иисус Христос Айыы Тойоммут илгэлээх үтүөтэ, Аҕа Таҥара таптала эҥээрдэһиэхтин, Сибэтиэй Тыын эһигинниин бодоруһуохтун. Аминь[*].

* 1:1 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно.

* 1:6Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Биһиги эрэйдэнэр да буоллахпытына, эһиги бөҕөргүүргүт, быыһанаргыт туһугар эрэйдэнэбит; оттон Таҥара биһигини бөҕөргөттөҕүнэ, эһиги эмиэ бөҕөргүүгүт, биһиги тулуйар эрэйбитин эрдээхтик тулуйарга күүс ылаҕыт».

* 2:17 Үгүстэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «атыттар».

* 3:2 Биһиги – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «эһиги».

* 4:10 Айыы Тойон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 5:17 Барыта – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 5:18 Иисус Христоһунан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христоһунан».

* 6:15 Велиар – сороҕор «Велиал». Сатана аата.

* 6:16 Эһиги – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги».

* 8:7 Биһиэхэ тапталгытынан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги тапталбытынан».

* 9:4 Итиччэ эрэмньилээхтик хайҕаммыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 11:24 Биэс төгүл отут тоҕустуу таһыыры – иудей итэҕэлиттэн тэйбиттэри кымньыынан 39 охсон накаастыыллара. Уураах быһыытынан 40 охсуллуохтааҕа, ол гынан баран, таһыйааччы алҕаһыан сөп диэн, биир охсууну көҕүрэтэллэрэ.

* 13:13 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

+ 1:1 Апос 18:1-17
+ 1:3 1 Пет 1:3, Эф 1:3
+ 1:5 Рим 8:17, Флп 3:10, Кол 1:24
+ 1:6 2 Тим 2:10
+ 1:8 Апос 19:23, 1 Кор 15:32
+ 1:9 2 Кор 4:14

+ 1:10 Апос 12:11, Апос 14:19-20, Апос 21:32-33, Апос 27:44

+ 1:11 Рим 15:31, 2 Фес 3:2, Апос 12:5, Эф 6:18

+ 1:12 Апос 23:1, 2 Тим 1:3, 1 Кор 2:4, 1 Кор 2:13

+ 1:13 1 Кор 1:8, 1 Фес 4:16-18, 1 Фес 2:19-20

+ 1:15 1 Кор 4:19
+ 1:16 Апос 19:21, 1 Кор 16:5
+ 1:18 1 Кор 1:9
+ 1:19 Апос 15:22, Апос 16:1
+ 1:20 1 Кор 14:16, Арыл 3:14
+ 1:22 2 Кор 5:5, Евр 6:11, Эф 1:13
+ 1:23 Рим 1:9, Гал 1:20, Флп 1:8, 1 Фес 2:5
+ 2:2 2 Кор 7:8
+ 2:4 2 Кор 7:12
+ 2:6 1 Кор 5:4-5
+ 2:11 1 Пет 5:8
+ 2:12 Апос 16:8, Апос 20:6
+ 2:13 2 Кор 7:6, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18
+ 2:14 Кол 2:15

+ 2:15 1 Кор 1:18, Төрүт. 8:21, Тахсыы 29:18, Эф 5:2, Флп 4:18

+ 3:1 Апос 18:27, 1 Кор 16:3

+ 3:3 Тахсыы 24:12, Тахсыы 31:18,

+ 3:6 Лк 22:20, Эф 3:7, Кол 1:23, Рим 2:27, Ин 6:63

+ 3:7 Тахсыы 34:29-35
+ 3:14 Мк 6:52, Апос 15:21
+ 3:16 Тахсыы 34:34

+ 3:17 Ин 4:24, Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, Гал 5:1

+ 3:18 1 Ин 3:2, Рим 8:29, Флп 3:21
+ 4:1 2 Кор 3:6
+ 4:2 2 Кор 2:17, 1 Фес 2:3
+ 4:3 2 Кор 3:14, 2 Кор 2:15
+ 4:4 Ин 12:31, Кол 1:15, Евр 1:3
+ 4:5 Мк 10:43, 1 Кор 9:19
+ 4:6 Төрүт. 1:3
+ 4:7 Рим 9:21-22, 1 Кор 2:5
+ 4:8 2 Кор 7:5
+ 4:9 Ин 15:20
+ 4:10 Рим 6:5
+ 4:11 2 Кор 6:9
+ 4:13 Саал 115:1
+ 4:14 1 Фес 4:14
+ 4:16 Рим 12:2, Эф 4:23
+ 4:17 Рим 8:18
+ 4:18 Рим 8:24, Евр 11:1
+ 5:2 Рим 8:23
+ 5:3 1 Кор 15:53
+ 5:5 2 Кор 1:22, Эф 1:14
+ 5:7 2 Кор 4:18
+ 5:9 Кол 1:10
+ 5:10 Мф 25:31-32, Апос 10:42, Рим 14:10
+ 5:11 2 Кор 4:2
+ 5:12 2 Кор 3:1, 2 Кор 11:16, 2 Кор 12:1
+ 5:13 Мк 3:21, 2 Кор 11:1
+ 5:14 Рим 5:15
+ 5:15 1 Пет 4:2, Рим 14:7-8
+ 5:17 Рим 6:4, Арыл 21:5
+ 5:18 Рим 5:10-11, Кол 1:20
+ 5:19 Саал 31:1-2, Рим 4:8
+ 5:20 Эф 6:20

+ 5:21 Ин 8:46, 1 Пет 2:22, 1 Ин 3:5, Евр 4:15, Рим 8:3, Рим 1:17, Рим 4:25, 1 Кор 1:30

+ 6:1 1 Кор 3:9

+ 6:4 Апос 9:16, Апос 16:23, Апос 17:5, 2 Кор 11:23-27

+ 6:7 2 Кор 10:4, Эф 6:11-17
+ 6:8 Рим 3:8
+ 6:9 2 Кор 4:11
+ 6:10 Ин 16:22, Апос 3:6
+ 6:13 1 Кор 4:14
+ 6:14 Эф 5:7, 1 Ин 1:6
+ 6:15 1 Кор 10:21
+ 6:16 Эф 2:21, 1 Кор 3:16-17,
+ 7:1 1 Ин 3:3
+ 7:2 Апос 20:33
+ 7:3 Флп 1:7
+ 7:4 Кол 1:24
+ 7:5 2 Кор 2:13, 2 Кор 4:8

+ 7:6 2 Кор 1:4, 2 Кор 2:13, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18

+ 7:8 2 Кор 2:2-4
+ 7:10 Мф 5:4,
+ 7:12 1 Кор 5:1-2, 2 Кор 2:4
+ 8:2 Мк 12:44
+ 8:3 1 Кор 16:2
+ 8:4 Рим 15:26
+ 8:6 2 Кор 2:13, 2 Кор 7:6
+ 8:7 1 Кор 1:5
+ 8:8 1 Кор 7:6
+ 8:9 Иак 2:5, Флп 2:6-7
+ 8:10 1 Кор 7:25
+ 8:12 Мк 12:43-44, Лк 21:3
+ 8:14 Апос 4:34
+ 8:15 Тахсыы 16:18
+ 8:24 2 Кор 7:4
+ 9:1 Рим 15:25
+ 9:3 2 Кор 8:6, 1 Кор 16:2
+ 9:6 Аман өһө 11:24-25, Лк 6:38, Гал 6:7
+ 9:7 Тахсыы 25:2
+ 9:8 Флп 4:19
+ 9:9 Саал 111:9
+ 9:11 1 Кор 1:5
+ 9:13 Мф 5:16, 1 Пет 2:12
+ 10:1 Мф 11:29
+ 10:2 1 Кор 4:21, 2 Кор 13:2, 2 Кор 13:10
+ 10:4 2 Кор 6:7, Эф 6:11
+ 10:7 1 Кор 3:23, Гал 3:29
+ 10:8 2 Кор 13:10
+ 10:10 1 Кор 1:17
+ 10:17 1 Кор 1:31
+ 10:18 Рим 2:29, 1 Кор 4:5
+ 11:1 2 Кор 5:13
+ 11:2 Эф 5:27, Арыл 14:4

+ 11:3 Төрүт. 3:1, Төрүт. 3:4, Ин 8:44, 1 Тим 2:14

+ 11:4 Гал 1:6
+ 11:5 2 Кор 12:11
+ 11:6 1 Кор 1:17, 2 Кор 10:10
+ 11:7 1 Кор 9:18
+ 11:9 2 Кор 12:13, Флп 4:15
+ 11:10 Рим 9:1, 1 Тим 2:7

+ 11:13 Флп 1:15, Апос 20:30, 2 Пет 2:1, Арыл 2:2

+ 11:14 Гал 1:8
+ 11:15 Флп 3:19
+ 11:16 2 Кор 5:12
+ 11:18 Флп 3:3-4
+ 11:19 1 Кор 4:10
+ 11:20 Гал 2:4, Гал 4:3
+ 11:22 Рим 11:1, Флп 3:5
+ 11:23 1 Кор 15:10, 2 Кор 6:4-5

+ 11:25 Апос 16:22-23, Апос 14:19, Апос 27:41-44

+ 11:26 Гал 2:4

+ 11:27 Апос 18:3, 1 Фес 2:9, 2 Фес 3:8, 1 Кор 4:11

+ 11:29 1 Кор 9:22

+ 11:32 Апос 9:24-25

+ 12:1 2 Кор 5:12, 2 Кор 11:16, Гал 1:12, Гал 2:2, Эф 3:3

+ 12:10 Мк 10:30, Мф 5:11-12, Рим 5:3
+ 12:11 1 Кор 15:8-9, 2 Кор 11:5
+ 12:12 Апос 15:12, Рим 15:19
+ 12:13 2 Кор 11:9
+ 12:14 2 Кор 13:1, 1 Кор 10:33
+ 12:15 Флп 2:17, Кол 1:24, 1 Фес 2:8
+ 12:16 2 Кор 11:9
+ 12:18 2 Кор 8:6, 2 Кор 8:18
+ 12:19 Рим 1:9, Рим 9:1, 1 Кор 14:26
+ 12:21 1 Кор 5:1, 1 Кор 6:18
+ 13:1 2 Кор 12:14, Мф 18:16
+ 13:4 Рим 6:4
+ 13:9 1 Кор 4:10
+ 13:10 2 Кор 10:8

+ 13:11 Мк 9:50, Рим 12:18, 1 Фес 5:13, Рим 15:33, Рим 16:16

+ 13:12 Рим 16:16, Флп 4:22

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: 2 Коринф христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- 2 Коринф христианнарыгар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА